Procent składany – jak działa na giełdzie?

Procent składany to jedno z najpotężniejszych zjawisk w świecie finansów – a jednocześnie jedno z najbardziej niedocenianych przez początkujących inwestorów. To właśnie on sprawia, że długoterminowe inwestowanie na giełdzie może przekształcić regularne, niewielkie wpłaty w kapitał liczony w setkach tysięcy złotych. Nie magia, nie „pewniak”, nie tajna strategia – tylko matematyka i czas.

W tym artykule wyjaśnimy, jak działa procent składany w praktyce, jak wykorzystać go inwestując w akcje i ETF-y, ile realnie można na nim zyskać oraz dlaczego cierpliwość na rynku często wygrywa z próbą szybkiego zarobku. Pokażemy też konkretne wyliczenia.

Co to jest procent składany?

Procent składany to mechanizm, w którym zyski z inwestycji nie są wypłacane, ale pozostają w kapitale i same zaczynają na siebie zarabiać. W praktyce oznacza to, że w kolejnym okresie odsetki (lub zyski) naliczane są nie tylko od wpłaconej kwoty początkowej, ale również od wcześniej wypracowanych zysków. To właśnie dlatego mówi się o „efekcie kuli śnieżnej” – im dłużej kapitał pracuje i im większa stopa zwrotu, tym szybciej rośnie wartość portfela. Na giełdzie procent składany działa wtedy, gdy reinwestujesz dywidendy i nie wypłacasz zysków, pozwalając im zwiększać bazę do dalszego wzrostu.

Przykład procentu składanego na lokacie bankowej

Załóżmy, że wpłacasz 10 000 zł na lokatę bankową oprocentowaną na 5% w skali roku, a odsetki są kapitalizowane co roku (czyli dopisywane do kapitału).

Rok 1:

5% z 10 000 zł daje 500 zł odsetek.

Na koncie masz 10 500 zł.

Rok 2:

Odsetki naliczane są już od 10 500 zł, a nie od pierwotnych 10 000 zł.

5% z 10 500 zł to 525 zł.

Kapitał rośnie do 11 025 zł.

Rok 3:

5% z 11 025 zł to 551,25 zł.

Po trzech latach masz 11 576,25 zł.

Gdyby odsetki nie były dopisywane do kapitału (czyli nie działałby procent składany), po trzech latach miałbyś 11 500 zł. Różnica na początku wydaje się niewielka, ale przy większych kwotach i dłuższym czasie efekt zaczyna być wyraźny. Właśnie dlatego procent składany najbardziej „lubi” czas – im dłużej pieniądze pracują, tym szybciej rośnie kapitał. Spójrz na inny przykład:

Załóżmy, że wpłacasz 50 000 zł na lokatę oprocentowaną na 5% rocznie, z kapitalizacją roczną (czyli odsetki co roku są dopisywane do kapitału i dalej pracują).

Po 10 latach sytuacja wygląda tak:

Kapitał początkowy: 50 000 zł

Oprocentowanie: 5% rocznie

Okres: 10 lat

Wzór na procent składany:

Kapitał końcowy = 50 000 × (1,05)¹⁰

Po 10 latach otrzymujemy około 81 445 zł.

Co to oznacza w praktyce?

Zysk brutto wynosi ok. 31 445 zł.

Gdyby nie było procentu składanego (czyli odsetki liczone byłyby tylko od 50 000 zł), po 10 latach miałbyś 75 000 zł.

Różnica to ponad 6 400 zł – wyłącznie dzięki temu, że odsetki pracowały na siebie.

I to przy umiarkowanym oprocentowaniu 5% oraz stosunkowo krótkim okresie 10 lat. Im dłuższy czas i wyższa stopa zwrotu (np. w przypadku inwestycji giełdowych), tym efekt kuli śnieżnej staje się zdecydowanie bardziej widoczny.

Jak działa procent składany w instrumentach finansowych?

W instrumentach finansowych procent składany działa na tej samej zasadzie co na lokacie – z tą różnicą, że stopa zwrotu nie jest z góry znana i może się zmieniać z roku na rok. Mechanizm polega na tym, że wypracowane zyski (wzrost wartości akcji, odsetki z obligacji czy dywidendy) nie są wypłacane, lecz reinwestowane, dzięki czemu w kolejnym okresie pracują razem z pierwotnym kapitałem.

Na przykład inwestując w szeroki rynek akcji poprzez ETF odwzorowujący indeks, np. S&P 500, każda roczna stopa zwrotu powiększa wartość portfela, a kolejne wzrosty naliczane są już od większej kwoty. Jeśli dodatkowo reinwestujesz dywidendy (lub wybierasz ETF akumulujący), efekt kuli śnieżnej przyspiesza.

W przypadku obligacji mechanizm działa poprzez kapitalizację odsetek, a przy funduszach inwestycyjnych – poprzez wzrost wartości jednostek uczestnictwa. Kluczowa zasada jest zawsze ta sama: zyski pozostają w inwestycji i zwiększają bazę, od której liczone są kolejne zyski.

Różnica względem lokaty polega jednak na zmienności. Na giełdzie zdarzają się lata strat, które chwilowo „cofają” efekt procentu składanego. Dlatego w instrumentach finansowych najważniejsze są trzy elementy: czas, regularność oraz odporność na krótkoterminowe wahania rynku.

Przykład procentu składanego na indeksie S&P500

S&P500 to kluczowy indeks giełdowy na świecie. Dotyczy 500 największych amerykańskich spółek. Uchodzi za podstawowe aktywo wielu portfeli inwestycyjnych. 

Sprawdziliśmy, jak na przykładzie ostatnich 10 lat zadziałał na nim procent składany przy początkowej inwestycji 10 tysięcy dolarów w 2015 roku.

📅 Wyniki rok po roku

2015

• Kapitał na początku: 10 000 USD
• Zwrot: -0,73%
• Zysk/strata: -73 USD
• Kapitał na koniec: 9 927 USD

2016

• Start: 9 927 USD
• Zwrot: +9,54%
• Zysk: +947 USD
• Koniec: 10 874 USD

2017

• Start: 10 874 USD
• Zwrot: +19,42%
• Zysk: +2 111 USD
• Koniec: 12 985 USD

2018

• Start: 12 985 USD
• Zwrot: -6,24%
• Strata: -811 USD
• Koniec: 12 174 USD

2019

• Start: 12 174 USD
• Zwrot: +28,88%
• Zysk: +3 517 USD
• Koniec: 15 691 USD

2020

• Start: 15 691 USD
• Zwrot: +16,26%
• Zysk: +2 551 USD
• Koniec: 18 242 USD

2021

• Start: 18 242 USD
• Zwrot: +26,89%
• Zysk: +4 904 USD
• Koniec: 23 146 USD

2022

• Start: 23 146 USD
• Zwrot: -19,44%
• Strata: -4 497 USD
• Koniec: 18 649 USD

2023

• Start: 18 649 USD
• Zwrot: +24,23%
• Zysk: +4 521 USD
• Koniec: 23 170 USD

2024

• Start: 23 170 USD
• Zwrot: +23,31%
• Zysk: +5 405 USD
• Koniec: 28 575 USD

2025

• Start: 28 575 USD
• Zwrot: +16,39%
• Zysk: +4 685 USD
• Koniec: 33 260 USD

📊 Podsumowanie

• Początkowa inwestycja (2015): 10 000 USD
• Kapitał po 11 latach (koniec 2025): ~33 260 USD
• Całkowity zysk: +23 260 USD

To oznacza, że bazując tylko na zmianie cen indeksu, inwestycja urosła ponad 3,3-krotnie dzięki efektowi procentu składanego zastosowanemu rok do roku. I to na stosunkowo “bezpiecznym” aktywie, jakim jest główny, amerykański indeks.

Kluczowe obserwacje

• Zwroty bardzo się różniły z roku na rok – były zarówno lata spadkowe (np. 2015, 2018, 2022), jak i lata mocnych wzrostów.
• Procent składany działa nawet wtedy, gdy nie wszystkie lata są dodatnie – strata w jednym roku jest liczona od większego kapitału po poprzednich wzrostach.

Główne wnioski dotyczące procentu składanego w inwestycjach giełdowych

• Czas ma większe znaczenie niż jednorazowa wysokość zysku

Największą siłą procentu składanego jest długi horyzont inwestycyjny. W przypadku indeksu S&P 500 widać, że nawet przy zmiennych rocznych stopach zwrotu kapitał systematycznie rośnie, jeśli inwestor pozostaje na rynku przez wiele lat.

• Reinwestowanie zysków jest kluczowe

Procent składany działa tylko wtedy, gdy zyski pozostają w inwestycji. W praktyce oznacza to wybór instrumentów akumulujących lub ponowne inwestowanie dywidend. W przeciwnym razie działa jedynie procent prosty.

• Straty krótkoterminowe nie niszczą długoterminowego wzrostu

Nawet lata spadkowe nie przekreślają strategii, jeśli po nich pojawiają się okresy wzrostu. Historia indeksu pokazuje, że hossy często kompensują wcześniejsze bessy.

• Efekt kuli śnieżnej przyspiesza po przekroczeniu pewnego poziomu kapitału

W późniejszych latach inwestowania roczny zysk może być większy niż suma wpłat początkowych, ponieważ odsetki pracują na coraz większej bazie kapitału.

• Procent składany działa najlepiej przy cierpliwości i regularności

Największym wrogiem tej strategii jest częste wycofywanie środków lub paniczna sprzedaż w momentach spadków.

Dariusz Skrzypek

Autor tekstów

Na najlepszeplatformyforex.pl dzielę się swoją wiedzą odnośnie brokerów i giełd kryptowalut. Kilka lat temu sam stanąłem przed dylematem: gdzie otworzyć konto, żeby inwestować w akcje i Bitcoina? Zdaję sobie sprawę, czego potrzebują nowe osoby wchodzące na rynki finansowe. Swoje doświadczenia przekładam na artykuły, koncentrując się na kluczowych elementach takich jak rejestracja, płatności, obsługa i bezpieczeństwo.

Zobacz wszystkie posty